Yetişkinlerde Sosyal Anksiyete Bozukluğu

Güncel araştırmalara göre, sosyal anksiyete bozukluğu anksiyete bozuklukları arasında en yaygın olanıdır. Aynı zamanda sosyal fobi olarak da bilinir. Sosyal anksiyete bozukluğu yaşayan kişiler çeşitli sosyal durumlar karşısında büyük korku duyarlar. Başkaları tarafından incelenmekten olabildiğince kaçınırlar. Onların yanında yanlış bir davranışta bulunmaktan veya söylenilmemesi bir şey söylemekten çekinirler. Kendi içlerinde yarattıkları bu büyük endişe hayat işlevselliklerini önemli ölçüde bozar.

Sosyal Anksiyete Bozukluğunun belirtileri nelerdir?

Sosyal anksiyete bozukluğunun belirtileri fiziksel ve psikolojik belirtiler olarak ikiye ayrılabilir. Bu belirtiler sosyal anksiyete bozukluğunu tetikleyici durumlarla karşı karşıya kalındığında sıklıkla görülebilir.

Fiziksel Belirtiler:

  • Yüz kızarması
  • Terleme
  • Titreme
  • Çarpıntı
  • Mide bulantısı
  • Konuşma bozukluğu / Kekemelik

Psikolojik Belirtiler:

  • Performans kaygısı
  • Düşük özgüven
  • Depresif hissetme
  • Aşırı öz eleştiri
  • Utangaçlık
  • Beklenti anksiyetesi

Sosyal anksiyete bozukluğuna sahip bireyler eleştirilere karşı oldukça duyarlıdırlar. Toplum önünde yargılanmaktan, utanç verici veya aşağılayıcı bir duruma düşmekten endişe duyarlar. Tanımadıkları kişilerle konuşurken güvensiz hissederler ve kızarabilirler. Göz teması kurmamaya özen gösterirler. Kişiler korkularının anlamsız veya gereksiz olduğunun farkındadırlar. Fakat kendilerine engel olamazlar. Endişeleri ile başa çıkmak için tüm olası sosyal etkileşimlerden uzak durur ve kendilerini toplumdan izole ederler. Böylece kendileri için tehlikeli olabilecek durumları en aza indirgemiş olurlar. Toplumsal olaylardan uzaklaşamadıkları zamanlarda da yoğun bir anksiyete ile buna katlanırlar.

Hangi durumlar sosyal anksiyete bozukluğunu tetikler?

Bazı kişilerde sosyal anksiyete bozukluğu spesifik bir durum tarafından tetiklenebililir. Fakat bu bozukluğa sahip olan kimseler genel olarak birden fazla sosyal durum karşısında etkilenir ve korku geliştirirler. Sosyal anksiyete bozukluğunun tetikleyicileinden bazıları şu şekilde sıralanabilir:

  • Topluluk önünde konuşma yapma, yeme-içme, çalışma…vb.
  • İnsanlarla etkileşime girme, randevulara gitme, toplantılara katılma
  • Telefonda konuşma
  • Bir grup insana bir şey anlatma, rapor verme
  • Ortak kullanım alanlarına girme
  • İlgi odağı haline gelme

Yapılan araştırmalar sonucu; sosyal anksiyete bozukluğunun semptomlarını taşıyan kişilerin yaşam kalitesinin diğerlerine göre daha düşük olduğu bulunmuştur. Kişilerde sosyal anksiyete bozukluğu semptomları azaldıkça yaşam kalitelerinin de yükselişe geçtiği belirlenmiştir.

Sosyal anksiyete bozukluğu pek çok kişinin sahip olduğu ciddi bir problemdir. Anksiyete bozukluğu, major depresif bozukluk gibi çeşitli komorbid sorunları da beraberinde getirebilir.

Beklenti anksiyetesi de sosyal fobisi olan kişilerin yaşadığı son derece zorlayıcı bir deneyimdir. Önemli bir toplumsal durumla henüz karşılaşmadan aşırı bir korku geliştirirler. Örneğin; sosyal fobisi olan okul birincisi bir öğrenci birkaç hafta sonra tüm öğrencilerin, öğretmenlerin ve velilerin önünde yapacağı konuşmayı düşünerek yoğun kaygı yaşayabilir.

Sosyal anksiyetesi olan kişilerde bununla başa çıkmak için aşırı  alkol ve madde kullanımına eğilim görülebilir. Geç olmadan bu konuda çalışan bir uzmandan yardım almakta fayda vardır.

Sosyal Anksiyete Bozukluğu için uygulanan terapi teknikleri nelerdir?

Bilişsel-davranışçı terapi, sosyal anksiyete bozukluğunun çözümünde en sık kullanan ve geçerliliği araştırmalarla desteklenen terapi modelidir. Terapist ile danışan sistematik tekrar bir şekilde danışanın davranışları üzerinde çalışırlar. Danışan seans dışında geçirdiği zamanlarda da kendi davranışları üzerinde çalışmaya devam eder. Yaygın olarak kullanılan teknikler şunlardır:

1) Maruz Bırakma:Danışan için kaygı yaratan durumları içeren hiyerarşik bir liste hazırlanır. Danışan listede onu en az kaygılandıran sosyal durumdan başlayarak hepsini deneyimlemeye çalışır. Bunu yaparken, duyduğu yoğun kaygıya ve strese karşı o durumu sonuna kadar deneyimlemesi danışanın işlevsel olmayan davranış kalıplarını değiştirip yerine olumlu alternatiflerini geliştirebilmesi için önemli ve gereklidir.

2) Uygulamalı Gevşeme Teknikleri:Danışanlar progresif kas gevşetme teknikleri konusunda bilgilendirilir. Daha sonra bu teknikleri günlük yaşam aktivitelerinde de kullanmaları istenir. Danışan yeterli seviyeye ulaştığında da öğrendiği teknikleri kaygı duyduğu durumlarla yüzleştiğinde kullanması beklenir.

3) Sosyal Beceri Eğitimi: Bu modeli benimseyen danışanlar sosyal anksiyetenin kişinin sosyal becerilerinin yetersiz oluşundan kaynaklandığı kanısındadırlar. Bu doğrultuda danışana sosyal beceriler öğretilir ve bu konuda uygulamalar, çalışmalar yapılır.

4) Bilişsel Yeniden Yapılandırma: Danışanın sosyal olaylarla ilgili olumsuz ve işlevsel olmayan algıları değiştirilmeye çalışılır. Anksiyete oluşumunun danışanın yüzleştiği sosyal olayın kendisinden değil; onun düşüncelerinden,duygularından ve olayı algılama biçiminden kaynaklandığı belirtilir.

Sosyal anksiyete bozukluğunu aşmak için Bakırköy psikolog desteği alabilirsiniz.

Psk.Ezgi Tanıl

Kaynakça:

  1. Rapee, M.R., Heimberg, R.G. (1997). A Cognitive Behavioral Model of Anxiety in Social Phobia. Behaviour Research and Therapy, 35(8) 741-756.
  2. Mattick, P.R., Clarke, C.J. (1998). Development and Validation of Measures of social Phobia Scrutiny Fear and Social Interaction Anxiety. Behaviour Research and Therapy, 36: 455-470.
  3. Rodebaugh, L.T., Holaway, M.R. (2004). The Treatment of Social Anxiety Disorder. Clinical Psychology Review, 24:883-908.
  4. Stein, B.M., Stein, D. (2008). Social anxiety disorder. Seminar Note.
  5. Dilbaz, N. (1997). Sosyal Fobi. Psikiatri Dünyası, 1:18-24.
  6. Koyuncu, A., Binbar, Z. (2012). Sosyal Anksiyete Bozukluğu ve Duygudurum Bozuklukları Birlikteliği. Psikiatride Güncel Yaklaşımlar, 4(1):1-13.
  7. Dryman, T.M.,Gardner, S., Weeks, W.J, Heimberg, G.R. Social anxiety disorder and quality of life: How Fears of Negative and Positive Evaluation Relate to Specific Domains of Life Satisfaction. Journal of Anxiety Disorders, 38:1-8.
  8. Prof. Dr. Ercan Özmen – Ders Sunumu.